दिनांक :- १७-०८-२०२६, गर्जा महाराष्ट्र न्युज,भिवंडी :- सार्वजनिक उद्यानांचे रक्षण: नगरपालिका आणि महानगरपालिकांनी उभारलेल्या सार्वजनिक बागांमध्ये होणारे धुम्रपान, अस्वच्छता आणि झाडांची होणारी हानी रोखण्यासाठी विशेष मोहीम हाती घेतली जाईल.
बेकायदेशीर वृक्षतोड व लाकूड वाहतुकीला आळा: पर्यावरणाचा समतोल बिघडवणाऱ्या बेकायदेशीर वृक्षतोडीविरोधात आणि लाकडाची अवैध वाहतूक करणाऱ्या व्यापाऱ्यांवर प्रशासकीय व कायदेशीर कारवाई साठी पाठपुरावा केला जाईल.
‘झाडे लावा, झाडे जगवा’ राज्यव्यापी मोहीम: केवळ झाडे लावणेच नव्हे, तर ती मोठी होईपर्यंत जगवण्याचा संकल्प घेऊन संपूर्ण महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणावर वृक्षारोपण व संवर्धन मोहीम राबवली जाईल.
नागरिकांना सहभागाचे आवाहन: पर्यावरणाची हानी ही मानवी आरोग्यासाठी धोक्याची घंटा आहे. आपल्या परिसरात बेकायदेशीर प्रदूषण, धूर सोडणारे कारखाने किंवा वृक्षतोड होत असल्यास “ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन” शी तातडीने या ईमेल आयडी gi.pollutioncontrol@gmail.com व मोबाईल क्रमांक – 8788964050 वर संपर्क साधावा. प्रदूषणमुक्त, स्वच्छ आणि सुंदर महाराष्ट्र घडवण्यासाठी सर्व नागरिकांनी, सामाजिक कार्यकर्त्यांनी आणि तरुणांनी या चळवळीत मोठ्या संख्येने सहभागी व्हावे, असे आवाहन “ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन”तर्फे करण्यात येत आहे.
संपर्क व अधिक माहितीसाठी: “ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन”च्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील प्रदूषण रोखण्यासाठी कायदेशीर, तांत्रिक आणि सामाजिक पातळीवर मजबूत टीम तयार करणे आवश्यक आहे. या मोहिमेत निवृत्त अधिकारी आणि नवीन तांत्रिक शिक्षण घेतलेले तरुण या दोघांचाही समतोल राखणे “ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन”साठी सर्वात फायदेशीर ठरेल.
निवृत्त MPCB अधिकारी की डिप्लोमा/पदवीधर? निवृत्त MPCB अधिकारी: प्रदूषण नियंत्रण कायदे (Water & Air Acts), सरकारी नियमावली, तक्रार प्रक्रिया आणि प्रशासकीय कारवायांचा दांडगा अनुभव असणाऱ्या या अधिकाऱ्यांना ‘सल्लागार मंडळावर’ (Advisory Board) असणार आहे.
डिप्लोमा / पदवीधर तरुण: प्रत्यक्ष जागेवर जाऊन पाहणी करणे, पाण्याचे व हवेचे सॅम्पल गोळा करणे आणि डेटा संकलनासाठी तरुण डिप्लोमा व डिग्रीधारकांना ‘फिल्ड व रिसर्च टीम’ मध्ये असेल.
आवश्यक तांत्रिक लोक आणि त्यांची शैक्षणिक पात्रता पर्यावरण अभियंता (B.E. / B.Tech / M.Tech – Environmental Engineering): कारखान्यांमधील सांडपाणी प्रक्रिया (ETP/STP), चिमण्यांमधून निघणारा धूर आणि औद्योगिक प्रदूषण नियंत्रण यंत्रणांचे तांत्रिक ऑडिट करण्यासाठी.
* पर्यावरणशास्त्र तज्ज्ञ (B.Sc. / M.Sc. – Environmental Science): हवा, पाणी आणि मातीच्या प्रदूषणाची पातळी मोजणे, लॅब टेस्ट रिपोर्ट समजून घेणे आणि तांत्रिक अहवाल तयार करण्यासाठी.
* रासायनिक अभियंता (Chemical Engineer): रासायनिक कारखान्यांमधून होणारे विषारी वायू, घातक कचरा आणि रासायनिक सांडपाण्याचा तांत्रिक अभ्यास करण्यासाठी.
* पर्यावरण कायदेतज्ज्ञ (Advocates with Environmental Law / NGT Practice): प्रदूषण करणाऱ्या घटकांना कायदेशीर नोटिसा पाठवणे आणि NGT (राष्ट्रीय हरित लवाद) किंवा न्यायालयात याचिका दाखल करण्यासाठी.
* GIS आणि रिमोट सेन्सिंग तज्ज्ञ: सॅटेलाईट मॅपिंगद्वारे नद्यांचे प्रदूषण, बेकायदेशीर बांधकाम किंवा वृक्षतोड यावर तांत्रिक पुरावे गोळा करण्यासाठी.
टीम उभारणीची प्रभावी रणनीती
* सल्लागार समिती: ३-४ निवृत्त MPCB अधिकारी, वरिष्ठ कायदेतज्ज्ञ आणि अनुभवी पर्यावरणवादी.
* युवा इंटर्नशिप प्रोग्राम: स्थानिक महाविद्यालयांतील पर्यावरण शाखेच्या विद्यार्थ्यांना इंटर्न म्हणून जोडून घेणे, ज्यामुळे कमी खर्चात प्रभावी फिल्डवर्क होईल.
आपल्या फाउंडेशनचा मुख्य भर सध्या महाराष्ट्रातील कोणत्या विशिष्ट प्रदूषणावर (उदा. औद्योगिक सांडपाणी, हवेचे प्रदूषण, की बेकायदेशीर कारखाने/युनिट्स या दोन्ही विषयावर लक्ष असणार आहे.
महाराष्ट्रामध्ये महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (CPCB) निर्देशांकानुसार रासायनिक कारखाने, औष्णिक वीज प्रकल्प, कापड उद्योग आणि नागरी विकासामुळे खालील जिल्हे, एमआयडीसी (MIDC) आणि भाग हे प्रदूषणाचे प्रमुख ‘हॉटस्पॉट’ (Critically & Severely Polluted Areas) ठरले आहेत. या ठिकाणी ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशनच्या मोठ्या प्रमाणात काम करेल
१. सर्वाधिक बाधित जिल्हे आणि एमआयडीसी (Critically Polluted MIDC Areas)
* पालघर जिल्हा:- तारापूर एमआयडीसी (बोईसर): महाराष्ट्रातील आणि देशातील सर्वाधिक रासायनिक प्रदूषण असलेल्या भागांपैकी एक. रासायनिक सांडपाणी आणि हवेतील विषारी वायू हे येथील मुख्य कारण आहे.
* ठाणे जिल्हा:-डोंबिवली एमआयडीसी (फेज १ व २): रासायनिक व औषध निर्माण कारखान्यांमुळे हवा व जलप्रदूषणाचा टक्का मोठा आहे.
* अंबरनाथ आणि बदलापूर एमआयडीसी: अतिरिक्त अंबरनाथ व मोरिवली औद्योगिक क्षेत्रात केमिकल वेस्ट आणि ‘वालधुनी’ नदीच्या प्रदूषणाची मोठी समस्या आहे.
* चंद्रपूर जिल्हा:-चंद्रपूर एमआयडीसी व बल्लारपूर: कोळसा खाणी, चंद्रपूर औष्णिक वीज केंद्र (CSTPS) आणि सिमेंट कारखान्यांमुळे हवेतील धूळ (PM10/PM2.5) आणि सल्फर डायऑक्साइडचे प्रमाण अत्यंत जास्त आहे.
* रायगड जिल्हा:-तळोजा एमआयडीसी (पनवेल): रासायनिक व पेट्रोकेमिकल कारखान्यांमुळे ‘कासाडी’ नदी आणि हवेतील प्रदूषण तीव्र आहे.
* महाड आणि रोहा एमआयडीसी: सावित्री व कुंडलिका नद्यांमध्ये प्रक्रिया न केलेले रासायनिक सांडपाणी सोडल्याने जलप्रदूषण वाढले आहे.
* कोल्हापूर जिल्हा:-इचलकरंजी (टेक्सटाईल क्लस्टर): प्रक्रिया न केलेल्या डायंग व सायझिंगच्या सांडपाण्यामुळे पंचगंगा नदीचे प्रदूषण गंभीर पातळीवर आहे.
* छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद):-वाळूज एमआयडीसी आणि चिखलठाणा: ऑटोमोबाईल आणि केमिकल उद्योगांमुळे सांडपाणी व हवेच्या गुणवत्तेत घसरण झाली आहे.
१. विभागनिहाय प्रदूषण परिस्थिती व प्रमुख क्षेत्रे
| विभाग | प्रभावित जिल्हे | प्रमुख एमआयडीसी / गावे / औद्योगिक पट्टे | प्रदूषणाचे मुख्य कारण
| कोकण व MMR | मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड | टीटीसी ठाणे-बेलापूर, कल्याण-भिवंडी, माहुल-चेंबूर, कुडळ | रासायनिक सांडपाणी, वाहनांचा धूर, बांधकाम धूळ |
| पश्चिम महाराष्ट्र | पुणे, कोल्हापूर, सोलापूर | चाकण, पिंपरी-चिंचवड, भोसरी, कुरकुंभ (दौंड), अक्कलकोट रोड | प्रक्रिया न केलेले औद्योगिक सांडपाणी, हवेतील कण |
| उत्तर महाराष्ट्र | नाशिक, जळगाव | सिन्नर एमआयडीसी, सातपूर-अंबड, जळगाव औद्योगिक क्षेत्र | केमिकल वेस्ट, प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी |
| मराठवाडा | जालना, लातूर, नांदेड | जालना एमआयडीसी (स्टील रोलिंग मिल्स), लातूर एमआयडीसी | स्टील उद्योगातील धूर, धूळ आणि सांडपाणी |
| विदर्भ | नागपूर, चंद्रपूर, यवतमाळ | बुटीबोरी एमआयडीसी, हिंगणा एमआयडीसी, बल्लारपूर | औष्णिक ऊर्जा प्रकल्प, कोळसा खाणी, कागद गिरण्या |
१. प्रदूषणाचा टक्का वाढण्यामागील मुख्य घटक
* सांडपाणी शुद्धीकरण केंद्रांची (CETP) अपुरी क्षमता: अनेक एमआयडीसींमध्ये सांडपाणी प्रक्रिया संयंत्रांची क्षमता कमी असल्याने दूषित पाणी थेट स्थानिक नद्यांमध्ये (उदा. उल्हास, पातालगंगा, कासाडी, पंचगंगा, सावित्री) सोडले जाते.
* हवेतील अतिसूक्ष्म कण (PM2.5 आणि PM10): चंद्रपूर, नागपूर, मुंबई आणि पुणे यांसारख्या शहरी व औद्योगिक भागात वाहनांची गर्दी, बांधकामे आणि औष्णिक वीज निर्मितीमुळे हवेची गुणवत्ता खालावली आहे.
वरील सर्व ठिकाणी संपूर्ण महाराष्ट्रामध्ये “ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन” या एनजीओ चे कार्यक्षेत्र संपूर्ण महाराष्ट्रात काम करणार आहे.
“ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन”चे चेअरमन व टीम यांचे ध्येय धोरण बाबत माहिती.
पर्यावरण क्षेत्रातील वाढत्या आव्हानांवर मात करण्यासाठी आणि शासन व समाज यांच्यात सकारात्मक समन्वय साधण्यासाठी “ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन” या राज्यस्तरीय स्वयंसेवी संस्थेची (NGO) घोषणा करण्यात आली आहे.
जेष्ठ पत्रकार व सामाजिक नेतृत्व: श्री. अनिल महाजन
मुंबई येथील मंत्रालय व विधिमंडळाचे वरिष्ठ पत्रकार, ओबीसी-बहुजन चळवळीतील आघाडीचे नेते आणि माळी समाजाचे राज्याध्यक्ष श्री. अनिल महाजन हे या फाऊंडेशनचे संस्थापक अध्यक्ष व चेअरमन आहेत. एक अत्यंत बुद्धिजीवी आणि अभ्यासू व्यक्तिमत्त्व म्हणून ओळख असलेल्या श्री. महाजन यांनी याआधीही विविध ४ ते ५ सामजिक क्षेत्रातील संस्थांच्या माध्यमातून तरुणांना सक्षम प्लॅटफॉर्म उपलब्ध करून दिला आहे. आता त्यांच्या नेतृत्वाखाली पर्यावरण क्षेत्रातील तज्ज्ञ, विचारवंत, संशोधक आणि पर्यावरणप्रेमी एकत्र आले आहेत.
“ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन”ची ध्येय-धोरणे व मुख्य आश्वासने:
शासन व पर्यावरणाशी समन्वय: ही संस्था शासन व पर्यावरण मंत्रालयासोबत थेट समन्वय ठेवून काम करणारी पहिली सकारात्मक NGO ठरेल.
खोट्या तक्रारींना पूर्णविराम: कोणत्याही प्रामाणिक अधिकाऱ्याविरुद्ध अथवा नियमांचे नियमित पालन करणाऱ्या उद्योजकाविरुद्ध कुठलीही खोटी वा दिशाभूल करणारी तक्रार केली जाणार नाही.
प्रामाणिक उद्योजकांच्या पाठीशी खंबीर उभे राहणार: प्रदूषण कमी करण्यासाठी प्रयत्न करणारे, पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञान वापरणारे आणि रोजगार निर्माण करणारे उद्योग व व्यावसायिक यांच्या पाठीशी फाऊंडेशन पूर्ण ताकदीने उभे राहील.
MPCB अधिकारी व उद्योगांवरील धोरण: प्रामाणिकांना पाठिंबा, भ्रष्टाचाऱ्यांना धडा!
प्रामाणिक अधिकाऱ्यांना १००% पाठबळ: महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे (MPCB) जे अधिकारी प्रामाणिकपणे, निष्ठेने आणि नियमानुसार काम करत असतील, त्यांना फाऊंडेशनचा १००% पूर्ण पाठिंबा असेल. अशा चांगल्या अधिकाऱ्यांच्या पाठीशी संस्था खंबीरपणे उभी राहील.
भ्रष्ट व बेजबाबदार अधिकाऱ्यांवर कडक कारवाई: जे अधिकारी प्रदूषण पसरवणाऱ्या किंवा दुर्गंधीयुक्त कंपन्यांशी हातमिळवणी करून हप्ते गोळा करतात, आर्थिक देवाणघेवाण करतात किंवा भ्रष्टाचाराला खतपाणी घालतात, अशा अधिकाऱ्यांची पार्श्वभूमी फाऊंडेशनची तज्ज्ञ टीम पूर्णपणे तपासून घेईल.
कायदेशीर तक्रार व पाठपुरावा: भ्रष्ट अधिकाऱ्यांना अजिबात पाठीशी घातले जाणार नाही. अशा बदमाशी करणाऱ्या अधिकाऱ्यांविरोधात सर्व पुराव्यांनिशी कायदेशीर तक्रारी दाखल करून, त्यांना धडा शिकवल्याशिवाय “ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन”व त्यांची टीम गप्प बसणार नाही.
नियमबाह्य व बेजबाबदार उद्योगांवर कठोर चाप:
पर्यावरणाचा ऱ्हास करणाऱ्या आणि नागरिकांच्या आरोग्याशी खेळणाऱ्या घटकांविरुद्ध फाऊंडेशन आक्रमक भूमिका घेणार आहे.
दूषित पाणी व दुर्गंधी: नद्यांमध्ये प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी सोडणारे कारखाने आणि परिसरात दुर्गंधी पसरवून सामान्य नागरिकांच्या जीवाला धोका निर्माण करणाऱ्या युनिट्सवर कडक कारवाई केली जाईल.
बांधकाम क्षेत्रातील प्रदूषण: नियम डावलून हवेत धूळ व प्रदूषण पसरवणाऱ्या बिल्डर्स आणि कंस्ट्रक्शन साईट्सवर चाप बसवला जाईल.
वैज्ञानिक पुरावे व कायदेशीर पाठपुरावा (कार्यपद्धती):
संस्था केवळ आरोप न करता पूर्ण सत्यता तपासून कारवाई करेल:
1. स्थळ पाहणी व नमुने तपासणी: बाधित क्षेत्रात फाऊंडेशनची तज्ज्ञ टीम प्रत्यक्ष भेट देऊन नमुने गोळा करेल आणि लॅबमध्ये (Laboratory) त्यांची शास्त्रोक्त तपासणी करेल.
2. पुराव्यांची फाईल व चौकशी रिपोर्ट: लॅब रिपोर्ट, प्रत्यक्ष वस्तुस्थिती आणि संबंधित अधिकाऱ्यांची पार्श्वभूमी तपासून ठोस पुराव्यांची फाईल तयार केली जाईल.
3. मंत्रालयाकडे पाठपुरावा: हे पुरावे थेट पर्यावरण मंत्री आणि पर्यावरण सचिव यांच्याकडे मांडून महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात प्रदूषण पसरवणाऱ्या कंपन्या आणि त्यांना सहकार्य करणाऱ्या अधिकाऱ्यांवर कडक कायदेशीर कारवाईसाठी सतत पाठपुरावा केला जाईल.
4″पर्यावरणाचा समतोल राखत उद्योगांचा विकास होणे गरजेचे आहे. आम्ही प्रामाणिक उद्योजक आणि MPCB च्या चांगल्या अधिकाऱ्यांना पूर्ण पाठिंबा देऊ. मात्र, हप्तेखोरी करून नागरिकांच्या आरोग्याशी खेळणाऱ्या भ्रष्ट अधिकाऱ्यांना आणि बेजबाबदार उद्योजकांना धडा शिकवल्याशिवाय आमची टीम गप्प बसणार नाही. “ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन” ही संस्था भविष्यात पारदर्शकता आणि सत्याच्या जोरावर काम करेल. यासाठी सर्व तज्ज्ञ व नागरिकांनी एकत्र यावे.”
“ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन” या सामाजिक संस्थेचे कार्यक्षेत्र संपूर्ण महाराष्ट्रभर आहे. सदर संस्थेचे मुख्य कार्यालय “शहीद भगतसिंग रोड” फोर्ट, मुंबई या ठिकाणी आहे.